Cywilizacja
w Islamie.
Islam
stanowi ostatni krąg łańcucha monoteizmu mający na celu doprowadzenie ludzi
do bezwzględnego, całkowitego poddania się woli Boga (Allaha), z niewoli w
stosunku do człowieka, do stanu bycia sługą Allaha, z niesprawiedliwości
politeizmu do sprawiedliwości
prawowitej religii boskiej, i wreszcie z ciasnoty życia doczesnego do
przestronności życia zarówno doczesnego jak i wiecznego – Ostatecznego.
Islam został ogłoszony przez niepiśmiennego Muhammada, będącego ostatnim
ogniwem łańcucha Proroków i Wysłanników – od Adama, przez Abrahama,
Ismaila, Izhaka, Jakuba, Józefa, Mojżesza i Jezusa.
W oczach Islamu człowiek winien być namiestnikiem na Ziemi. Oznacza to,
że jego obowiązkiem jest działanie na rzecz wdrożenia „boskiego zakonu”
(tu boskie prawo) w życie ludzi, obrzędy i obowiązki mają na celu dopomóc
człowiekowi przetrwać na tejże drodze usłanej cierniami, a moralny kodeks
boski ma na celu utrzymanie człowieka w jego szlachetnej wersji, w której
został stworzony. Wszystko to razem, wraz z miłością Allaha pozwoli człowiekowi
oderwać się od swoich namiętności, ciążących go ku Ziemi, by móc osiągnąć
humanizm i żeglować w jego orbicie.
Różnią
się definicje cywilizacji wymyślonych w różnych epokach historycznych.
Najnowsza i aktualna definicja, która teraz obowiązuje w zachodniej
cywilizacji została wymyślona przez Bernarda Braudera: „Cywilizacja to zbiór
osiągnięć materialnych, które prowadzą do postępu”. Ta definicja różni
się od definicji, która została ogłoszona przez myśliciela muzułmańskiego,
Malika Ibn Nabi, który powiedział, że cywilizacja ” to zbiór czynników
materialnych i duchowych, które umożliwiają społeczeństwu zagwarantowanie
dla wszystkich jego jednostek wszystkich świadczeń socjalnych potrzebnych mu
do postępu.
A
więc zasadnicza różnica w treści tych definicji sprowadza się do duchowych
aspektów danej społeczności umożliwiając jej częściowo budowę nowego
przykładu cywilizacyjnego.
Moim
skromnym zdaniem, na przykładzie kryzysu, jaki przeżywa cywilizacja zachodnia
nie tylko w aspekcie duchowym, a także w demograficznym chciałbym wnioskować,
że cywilizacja zbudowana jest na trzech równoważnych filarach:
1.
Zbór czynników materialnych
2.
System moralny
3.
Element budujący przykład cywilizacyjny (człowiek)
Cechy
charakterystyczne cywilizacji islamskiej:
1.
Prawa panujące (szaria).
Po
pierwsze prawo szaria jest zbudowane na bazie bezwzględnego monoteizmu głoszącego,
że nie ma Boga prócz Allaha, że nie ma posłuszeństwa kosztem nieposłuszeństwa
w stosunku do Allaha, Jemu należna
jest cała władza i osąd (powiedz, zaprawdę moje modlitwy, moje praktyki
religijne, moje życie i moja śmierć należą do Allaha, sura Trzody, w.161).
A więc to jest prawo nie uznające podziału na boskie i cesarskie. Ta wyższość
w zrozumieniu monoteizmu miała bardzo duży wpływ na podwyższenie poziomu człowieka
i wyzwolenie ludności od tyraństwa królów, szlachty oraz duchownych, a także
prowadziła do poprawy stosunków między podwładnym a rządzącym.
Po
drugie jedną z najważniejszych cech szariatu jest to, że posiada skłonności
humanistyczne nie uznające różnic rasowych, etnicznych, materialnych (czarny
i biały, bogaty i biedny, arab, pers czy europejczyk); wszyscy są równi a
hierarchię społeczną wyznacza system wartości i kodeks moralny. Jego hasłem
jest werset z sury Komnaty, w.13 „O, ludzie. Oto stworzyliśmy was z mężczyzny
i kobiety i uczyniliśmy was plemionami i ludami abyście się wzajemnie
zapoznali. Zaprawdę najbardziej szlachetny spośród was w obliczu Boga to
najbardziej bogobojny”.
Po
trzecie szaria uznała kodeks moralny uprzywilejowanym we wszystkich swoich
dziedzinach. Dlatego widzimy, że w prawie szariat nie tylko cel powinien być
szlachetny ale środek także. Nie wystarczy, aby interes jednostki był uznany,
ale i nie może przynosić szkody społeczeństwu. Ochrona interesów
publicznych nie może być realizowana kosztem kodeksu moralnego. Opinia większości
nie może być pretekstem by uznać to co było do tej pory naganne i uważać
za naganne to co do tej pory było uznane.
2.
Człowiek i system moralny.
W
cywilizacji islamskiej uważamy, że aby cywilizacja mogła zagwarantować postęp
potrzebuje zdrowych ludzi oraz boskiego kodeksu moralnego. Jedna z najważniejszych
dziedzin cywilizacji islamskiej to system edukacji jednostki, przygotowujący do akceptacji islamskiego systemu wartości.
System edukacji ma na celu uwolnić człowieka ze wszelkich kompleksów
odpowiadając mu na wszelkie nurtujące go
pytania typu „Quo vadis”
. Przedstawię Państwu elementy mające najważniejszy wpływ na psychikę
jednostki w programie edukacji.
1.
Sens istnienia.
Islam
dał odpowiedź na najważniejsze 3 pytania nurtujące każdego myślącego człowieka,
pytającego o sens istnienia i związane z nim zagadnienia. Islam dał nie tylko
odpowiedź, ale dał odpowiedź
logiczną, przekonującą, bez której człowiek jest najlepszym ośrodkiem do
rozwijania się wielu chorób psychicznych spowodowanych brakiem pewności. Sens
ten w islamie wygląda następująco: zostaliśmy stworzeni otrzymując od Stwórcy
zadanie namiestnictwa na ziemi (kalifat Boga na ziemi, jak zostało sformułowane
w Kur’anie). Namiestnictwo to polega na tym, że człowiek ma ustanowić
sprawiedliwość na ziemi i oderwać człowieka od najniższych
poziomów po najwyższe, po
jakie może zasięgać, czyli osiągnąć stopień humanizmu.
2.
Obrzędy i czczenie Boga.
W
rozdziale 51 w. 56 czytamy: „I nie stworzyłem ani dżinów ani ludzi tylko po
to, by mnie czcili”. Zewnętrzny sens tego wersetu wskazuje na to, że Bóg
stworzył ludzi tylko po to by Go czcili. I to jest sens, który jest
powszechnie znany przeciętnemu muzułmaninowi, podczas gdy w naukach teologii
muzułmańskiej jest to nieco inaczej zdefiniowane. Obrzędy religijne i
czczenie Boga są środkiem wspomagającym człowieka by mógł realizować swoją
misję. Szejh Muhammed Faher Ibn Aszur mówi w swojej książce pt. Wyzwolenie i
oświetlenie t. I s. 182. „Czczenie jest drogą do osiągnięcia doskonałości
począwszy od osobowości jednostki, a kończąc na osobowości społeczeństwa.
3.
Na rozdrożu.
Człowiek
świadom swojego obowiązku, posiadający wolną wolę (we wszystkich sprawach,
na które ma jakikolwiek wpływ) zostaje postawiony na rozdrożu, gdzie
odpowiada za swój wybór i kroczy po ziemi, która została metaforycznie przez
islam nazwana „miejscem sadzenia w swoim sezonie podczas życia doczesnego”,
aby po zmartwychwstaniu w dniu sądu ostatecznego , metaforycznie nazwanym przez
islam „jako sezon żniwa”, zostać wynagrodzonym za aktywne uczestnictwo w
misji i oddanie duszy w depozyt w takim samym stanie czystym, nieskazitelnym, w
jakim dostał, lub zostać ukaranym
za obojętność w najlepszym przypadku, nie wspominając o nagannym
uczestnictwie.
„Na
dusze i na tego, który ja ukształtował.
I
da jej skłonności do nieprawości i bojaźni bożej.
Pomyślność
osiągnął ten, kto ja oczyścił lecz poniósł stratę ten, kto ją zaciemnił”.
4.
Równowaga.
A
kiedy dosięgnie go dobro jest niedostępny z wyjątkiem tych, którzy ....”
Tak
brzmi przekład prof. Józefa Bielawskiego. Jednak oryginalny tekst arabski ma
dla nas w tym kontekście większe znaczenie. Słowo halua tłumaczone
jako zmienne, oznacza zmienność stanu psychicznego, wpływ emocji, a słowo
niecierpliwy w drugim wersecie powinno brzmieć zło i bieda a stan psychiczny
to depresja spowodowana brakiem. Natomiast trzeci werset rozumiemy następująco:
A jeśli zostanie obdarzony bogactwem staje się niedostępnym ze strachu przed
powrotem do biedy. Cały czas mowa o strachu, który jest obecny prawie we
wszystkich chorobach psychicznych. Dalsze wersety stanowią koraniczną recepturę
opisującą ludzi wolnych od chorób psychicznych. Czytając te wersety łatwo
zaobserwować żądaną równowagę w życiu człowieka.
Islam
nakazuje muzułmanom, aby zawsze zajęli centrum we wszystkich
aspektach życiowych. Podam tylko jeden przykład a zainteresowanych zachęcam
do czytania na ten temat np. Wstęp do nauk szaria Jusufa Karadałiego (w j.
angielskim lub arabskim). System ekonomiczny w islamie zajmuje środkową strefę
między dwoma ekstremistycznymi systemami ekonomicznymi jakimi są kapitalizm i
komunizm, gdzie pierwszy daje pierwszeństwo zaspokojenia potrzeb jednostce
kosztem grupy, a drugi odwrotnie, w czasie gdy system islamski wytyczył linie
dla każdej ze stron, której nie można przekroczyć
kosztem którejś z grup.
5.
Tolerancja religijna
1)
Muzułmanin powinien wierzyć, że wszystkie religie monoteistyczne pochodzą od
jednego Boga. Czytamy w wersecie 13, surze 42 „On ustanowił dla was, jeśli
chodzi o religię to co już polecił Noemu i to co objawiliśmy Tobie, i to co
poleciliśmy Abrahamowi, Mojżeszowi i Jezusowi. Przestrzegajcie należycie
religii i nie rozdzielajcie się w niej.
2)
Prorocy i Wysłannicy są braćmi, nie ma miedzy nimi różnicy i każdy muzułmanin
winien w nich wierzyć. Czytamy w wersecie 136, rozdz. 2 „Powiedzcie My
wierzymy w Boga i w to co nam zostało zesłane i w to co zostało zesłane
Abrahamowi, Ismailowi, i Izhakowi, Jakubowi i pokoleniom, i w to co zostało
dane Prorokom, Prorokom to co zostało objawione Mojżeszowi i Jezusowi.
I w to co zostało dane prorokom od ich Pana. My nie robimy żadnej różnicy
między nimi i poddajemy się Jemu całkowicie”.
3)
nie można wymusić wyznania na nikim, S 2, w 256 „Nie ma przymusu w religii!
Prawość wyróżniła się od nieprawości. I ten, kto odrzuca fałszywe bóstwa,
a wierzy w Boga, uchwycił za najpewniejszy uchwyt, nie mający żadnego pęknięcia.
Bóg jest słyszący, wszechwiedzący!”
4)
miejsca kultu religijnego jest szanowane i muzułmanin powinien stanąć w jego
obronie tak samo jak w obronie meczetu.
5)
różnica religijna nie powinna prowadzić ludzi do poróżnienia
6)
różnica między ludźmi jest tylko w stopniu bogobojności („Zaprawdę
najszlachetniejszy spośród was w obliczu Boga to najbardziej bogobojny”, s.
Komnaty, w.13).
7)
rozmowa na temat różnic religijnych nie powinna przekroczyć zasad kultury
„I nie sprzeczajcie się z ludem Księgi inaczej jak w sposób uprzejmy”, s.
Pajak, w. 46.
8)
jeśli wspólnota islamska zostaje atakowana ze względów religijnych obowiązkiem
jest obrona w ochronie doktryny, w. 9, s. Doświadczana „Bóg zabrania wam
tylko abyście sobie brali za przyjaciół tych, którzy was zwalczyli z powodu
religii i którzy was wypędzali z waszych domostw i którzy pomagali w wypędzeniu
was”.
6.
Tolerancja cywilizacyjna
Islam
wychowuje swoich poddanych, aby nie widzieli w odmienności zagrożenia
(kulturowego, religijnego). Islam uważa, że zetknięcie się kultur powoduje
podwyższenie elementów cywilizacyjnych a więc różnimy się i każda
cywilizacja wyposażona jest w takie elementy kulturowe będące częścią mądrości
ogólnoludzkiej. Po zetknięciu się przyczynimy się do sformułowania tej mądrości.
Dlatego islam nie tylko nie akceptuje, a wręcz uważa za herezję stwierdzenie
Samuela Hangtingtona o zderzeniu cywilizacyjnym. Ta zasada została sformułowana
w rozdziale 49, w. 13.
„
O ludzie, oto stworzyliśmy was z mężczyzny i kobiety i uczyniliśmy Was
plemionami i ludami abyście się wzajemnie zapoznali. Zaprawdę, najbardziej
szlachetny spośród was w obliczu Boga to najbardziej bogobojny...”
I
jeszcze dalej, końcowy fragment tego wersetu ustanawia nowy system społeczny,
nie akceptujący wszystkich systemów polegających na podziale ludzi wg warstw
społecznych wyzyskanych i wyzyskujących, z racji pochodzenia czy stanu majątkowego,
ustanawiając nowy system polegający na tym, że miarką systemu społecznego
jest system moralny. Podobną opinię islam ma w stosunku do wszystkich teorii o
podłożu nacjonalistycznym, rasistowskim, etnicznym uważając, że skoro
wszyscy ludzie pochodzą od jednej pary ludzi, to uważa ich za swoich braci.
Muhamed (a.s.) w jednym hadisów powiedział: “Nie ma różnicy między Arabem
i nie Arabem tylko w stopniu bogobojności”.
I dlatego społeczność muzułmańska jest dumna z tego, iż jej
elementy nie mają problemów na tle wyżej wymienionym, a w jego społeczeństwie
nigdy mniejszości nie były masakrowane.
7.
Pozytywne oddziaływanie.
Wszystkie
rzeczy nas otaczające odczuwają nasze pozytywne lub negatywne oddziaływanie.
Odczuwamy nasz pozytywny lub negatywny wpływ na rzeczy nas otaczające
adekwatnie do naszego samopoczucia. Dlatego w muzułmańskim systemie
dydaktycznym znalazły się tego typu zalecenia, terapia jak:
-
wynagrodzenie za cierpliwość
-
opanowanie gniewu
-
pozbywanie pesymizmu
-
pożyteczność
Wyżej
wymienione cechy odnajdziemy w wypowiedziach proroka (hadisach):
Na
temat cierpliwości wystarczy wspomnieć, gdy mówił: „Wierny cierpliwością
zapewnia sobie wynagrodzenie męczenników”, innym razem powiedział: „Nie
gniewaj się” lub „Obwieszczajcie sobie dobro to go spotkacie”, „Wierny
jest jak mżawka, wszędzie gdzie tylko się znajdzie jest pożyteczny”.
Otoczenie
to min. rzeczy martwe, typu
-
Góra Uhud, jak została określona w jednym z hadisów Proroka „Uhud
nas kocha a my go także”
-
Rośliny; naganne jest ścinać drzewo bez potrzeby a ścinać drzewo
owocowe – jest grzechem
-
Zwierzęta ; „Bądźcie litościwi z mieszkańcami Ziemi, to zlituje się
nad wami kto mieszka w niebie”; „Kobieta została ukarana piekłem za to, że
zamknęła kota, nie nakarmiła go i nie pozwoliła aby sam szukał pożywienia,
aż zdechł”; „A pewien mężczyzna znalazł spragnionego psa na pustyni koło
studni, to zszedł do studni sam zaspokoił pragnienie i napoił także psa. Dzięki
temu czynowi, jak podał prorok, wszedł on do raju”. Wszystkie te wyżej
wymienione elementy wzbogacają osobowość muzułmanina, reformując jego
energię oddziaływującą na zewnątrz, czyniąc ją pozytywną. Dodam tylko,
że pozdrawianie się nawzajem zarówno ze znajomymi jak i nieznajomymi jest
obciążony a uśmiech jest jałmużną. Tak samo jak wypełnienie serca rozmówcy
radością jest najwyższą sadaka (sadaka – dobrowolny uczynek). Najwyższy
stopień oddziaływania pozytywnego wnioskujemy z następującej wypowiedzi proroka:
„Jeśli któryś z was trzyma w ręce sadzonkę i nadszedł koniec świata i
jeśli może zasadzić ją zanim
nastąpi koniec świata, to niech to zrobi. W wypowiedzi wyżej cytowanej ten
wierny miał sadzić drzewko owocowe będąc świadomym, że skoro koniec świata
i tak nastąpi, nikt nie zje z owoców tego drzewa. Socjolog Mohamed Kutb w książce
„Kabasat” powiedział: „że jest to cecha niezbędna w kontekście międzyludzkim
tzn. że każdy powinien dobrze czynić dlatego, że to dobro, a nie aby zobaczyć
efekty dobra, czyli pożytek bezinteresowny.
8.
Rodzina.
Z
punktu widzenia islamskiego rodzina jest najmniejsza produkcyjną komórką społeczną
mająca za zadanie zaopatrzenie ludzkości w znanych członków i zapewnić trwałość
gatunku. Dlatego jest ona „Prawdziwa miarką, za pomocą której mierzymy
narody i społeczeństwa pod względem socjologicznym, moralnym, ekonomicznym,
cywilizacyjnym”. Rodzina bowiem jest pierwszym gniazdem, w którym psychiczna
osobowość dziecka zostaje kształcona pozytywnie lub negatywnie” jak
twierdzi dr Kutkah Anis „Muzułmański kodeks cywilny”. Wg mnie tu popełniły
błąd narody skandynawskie, że istnienie ich narodu w naszym wieku jest
wielkim znakiem zapytania. I dokonali słusznego wyboru, wg mnie zachęcając do
emigracji narody (Hindusi,
Arabowie, Kurdowie, Turcy), dla których rodzina wielodzietna stanowi nadrzędną
wartość. Wyżej wymienione definicje stanowią fundament, na bazie którego
powinna być kształtowana osobowość muzułmanina. I tylko wtedy, gdy ta osoba
przyjmie te w/w wartości uznaje ją islam za dobry grunt dla swojego systemu
dydaktycznego. Tylko wtedy jej serce okazuje gotowość do przyjęcia miłości
i emanuje nią. Jej umysł jest w stanie zrozumieć sens bycia altruistą. A jej
nafs (centrum egoizmu) da się przekonać by oddać duszę w obronie słabszych.
Ciało wtedy jest gotowe znieść dużą dawkę cierpienia i to tylko wtedy,
kiedy człowiek jest w zgodzie ze swoją naturą. Jest to tzw. stan równowagi w
islamie. W takim stanie równowagi jednostka jest gotowa, by przyjąć muzułmańskie
wartości, nawet wbrew swoim interesom, np. egzekwować sprawiedliwość nawet,
jeśli to oznacza, że jej interes zostanie zagrożony, równość nawet za cenę
rezygnacji z przynależności do warstwy społecznej, kosztem której zostanie
ona spełniona. Natomiast brak równowagi rodzi patologię, poczucie niepewności,
nieustannie cierpienie, brak poczucia bezpieczeństwa, znużenie, a także
agresje i chęć ucieczki w sztuczne raje, takie jak alkohol, narkotyki,
perwersyjny seks, a nawet zbrodnie lub samobójstwo, pojęte jako wyraz
wolności jednostki – czyli ostatni akt rozpaczy w braku równowagi.
Owa coraz bardziej rosnąca patologia, zauważana jest w krajach Europy i
Ameryce, jest właśnie niczym innym, jak tylko mniej lub bardziej świadomym
wyrazem pustki ideowej, braku istotnych podstaw egzystencji takich, które dawałyby
pewność istnienia, poczucie jedności i pełni.
Warto
tutaj wspomnieć o zasadach będących strażnikiem trwałości rodziny:
-
wolność; islam wytyczył granicę dla wolności osobistej w ten sposób
aby głos większości nie mógł ustanowić pewnej zasady przyczyniającej się
do upadku cywilizacyjnego. Islam ustanowił wolność środka, np. oddał
jednostce całkowitą wolność nawet do przekroczenia zasad moralnych, pod
warunkiem, że nie praktykuje jawnie szerząc zło. Warunkiem pozostaje, żeby
te praktyki nie zakłóciły spokoju w społeczeństwie.
-
Seks; islam nie akceptuje jakichkolwiek form kontaktów płciowych między
kobietą a mężczyzną tylko na podstawie aktu małżeńskiego (prawo kobiet).
Inna forma kontaktów powoduje odejście od systemu rodziny i stworzenie problemów
będących ich rezultatem. Seks powinien być dokładnie w środku miedzy dwoma
ekstremizmami, po jednej stronie bezwzględna wolność seksualna (nastolatki),
a po drugiej stronie akumulowanie, zamykanie (celibat).
-
Homoseksualizm; islam nie akceptuje jakichkolwiek odmian kontaktów
homoseksualnych
-
Alkohol; islam zabrania kategorycznie zażywania jakichkolwiek środków
odurzających, będących główną przyczyną dla większości problemów społecznych
od zdrady małżeńskiej do rozpadu rodziny. (dzieci)
-
3.
Postęp naukowo-cywilizacyjny
Islam
czynił naukę obowiązkiem każdego muzułmanina i muzułmanki. Wspomnę tutaj
o wypowiedzi proroka, który zachęcał do nauki swój lud słowami:
„Szukajcie nauki nawet w Chinach”, w innych wypowiedziach zachęcał do
szukania mądrości: „Mądrość to własność wiernego, wszędzie gdzie
tylko ją znajduje, ją stosuje”. Imam Aszatibi powiedział: „Doktryna muzułmańska
przygotowała odpowiednią atmosferę dla ruchu naukowego i badawczego w
poszukiwaniu wiedzy, zachęcała muzułmanów
do pożyteczności, wpłynęła praktycznie na umysł muzułmanina.
Widzimy to jawnie w wielkiej spuściźnie będącej owocem muzułmańskiego umysłu
w różnych dziedzinach nauki. Cywilizacja muzułmańska była przełomem w
podstawowych dziedzinach nauk, które doznały szybkiego
postępu, np. Alhałarizmi, założyciel tak ważnej dziedziny w matematyce jaka
jest algebra, Ibn Al Haitham, osiągnięcia w optyce, Al Hazmi, który odkrył
miarę gęstości, Al. Fazami, wynalazca teleskopu, Dżaber Ibn Hajam dzieki któremu
chemia przestała być magią a stała się dziedziną naukową, Az Zahrałi, który
jako pierwszy wymyślił różne kształty narzędzi chirurgicznych i zastosował
je w praktyce, to on pierwszy wymyślił cesarskie cięcie przy porodzie. Lista
jest długa ale nie jest to miejsce aby więcej przytaczać. Wspomnę tylko
opinie niektórych myślicieli świata zachodniego na temat spuścizny naukowej
świata islamskiego:
1.
Luis Jong, „ulepszenie przez muzułmanów spuścizny greckiej jest
jednym z najważniejszych elementów w historii kultury na świecie, i mówił
także: „cywilizacja muzułmanów zostawiła swoje ślady w Europie we
wszystkich aspektach życiowych, począwszy od niektórych zwyczajów
kulturowych, a kończąc na nauce.
2.
Sarton: „muzułmanie mieli najważniejsze
dokonania w średniowieczu, zostały zapisane przez nich najważniejsze dzieła,
które stanowiły źródło postępu dla nauki od 8 do 11 wieku. Wtedy każdy
kto chciał być wszechstronny w nauce, musiał znać j. arabski.
3.
Sidio: „Arabowie byli uczniami
we wszystkich dziedzinach naukowych, próbowaliśmy podważyć rolę Arabów ale
prawda pozostała jasna”
4. Driber: „Protestuję przeciwko sposobowi manipulacji w literaturze europejskiej by zataić naukową rolę muzułmanów w naszym postępie”.
Opracowanie
Ali Abi Issa
abi-issa@wp.pl
Prawa autorskie zastrzeżone