Narodziny Islamu

1- Arabów ogarniętych zagładą, do których zalicza się plemiona d[1] i Áamèd[2]. Ich cywilizacja rozciągała się od Syrii po Egipt.[3]

2- Arabów al-riba, którzy pochodzą od Yaszghuba bin QaÉïan i noszą nazwę al-qaÉïaniyyin. Dali oni początek linii genealogicznej królów jemeńskich oraz utworzyli królestwo Saba.[4]

3- Arabów al-Adnaniyya wywodzących się z linii Ismaila, syna Abrahama. Znani są także jako al-Mustariba, czyli ci, którzy nie zachowali czystej krwi arabskiej. Zamieszkują północną część Arabii, a ich prawdziwą ojczyzną jest Mekka.[5]

Sytuacja religijna Arabów przed islamem

Arabowie przed islamem byli politeistami. Ich życie odznaczało się nieprawością moralną i społeczną, chaosem politycznym i prawnym, przez co zajmowali miejsce na marginesie historycznym. Czcili posągi, każde plemię innego. Obok głównych posągów posiadali nieskończoną ilość mniejszych, w swych domach.

Monoteizm Arabów ma swe korzenie w tradycji Abrahama, jak głosi zarówno Stary Testament[6] jak i Quran[7], przez osiedlenie swej żony i syna Ismaila w dolinie pozbawionej możliwości do jakiejkolwiek egzystencji. Różnica polega na tym, iż Stary Testament nazywa to miejsce „Paran”, a Quranu Mekką, Bekką oraz świętą doliną, gdzie znajduje się święty Dom Boga. Muzułmańska wersja tego wydarzenia (osiedlenia Hagar wraz z synem Ismailem) głosi, iż Bóg chciał zaszczepić monoteizm wśród Arabów, a Abrahama mianować założycielem całego monoteizmu (zarówno wśród Ludu Izraela, jak i Arabów) oraz uczynić Abrahama Ojcem wszystkich proroków, powołanych po Noe. Staje się to zrozumiałe, kiedy czytamy hadis relacjonowany przez Wa@ila ibn al-Asqa[8], że prorok rzekł;” Zaprawdę, Bóg uczynił ród Kanana wybrańcami spośród potomstwa Ismaila, z potomstwa rodu Kanana wybrał Quraysz, i wybrał bani Haszim spośród Qurayszytów, a spośród bani Hszim wybrał mnie”.[9]

Muhammad[10] urodził się około 571 roku n.e.[11] W wieku, gdy osiągnął czterdzieści lat objawił mu się anioł Gabriel. Na temat tego spotkaniu relacjonowała isza (żona Proroka) następująco[12]: „O Muhammadzie (powiedział Gabriel)! Ja jestem Gabriel, a Ty jesteś Wysłannikiem Allaha, a potem dodał (Gabriel): Czytaj, to[13]. Muhammad odpowiadał: „Nie umiem czytać”. Powiedział Muhammmad, że uchwycił mnie i przytulił do siebie mocno dwa razy tak, że o mało nie udusiłem się. Potem mnie puścił i powtórzył mówiąc: Czytaj, to. Odpowiedziałem mu: nie umiem czytać. Ucisnął mnie po raz trzeci, a potem puścił mnie, i powiedział: „Czytaj, w imię Twego Pana, który stworzył człowieka z grudki krwi zakrzepłej. Czytaj, Twój Pan jest najszlachetniejszy”.[14] Były to pierwsze wersety objawione Muhammadowi . Dzieło, którego objawienie zakończyło się 23 lata później zawiera główne zasady prawa muzułmańskiego. Nie pomylił się Waraqa[15], gdyż prześladowanie rozpoczęło się zaraz po tym, jak dowiedzieli się o nim przywódcy Quraysz, którzy uznali jego pomysły za szalone, a samego Muhammada za szaleńca. Natomiast każdy, kto mu sprzyjał narażony był na oskarżenie o zdradę systemu i bóstw swych przodków. Nową religię przyjęli, przede wszystkim słabi, uciskani i niewolnicy. Kiedy prześladowanie sięgnęło zenitu, Muhammad nakazał swym zwolennikom opuszczenie Mekki i udanie się do al-An^arów, którzy deklarowali pomoc i podjęli się ochrony pierwszego państwa muzułmańskiego, które zostało proklamowane przez proroka, po emigracji.

Islam w języku arabskim jest rzeczownikiem odczasownikowym, oznaczającym całkowite poddanie się woli Boga. Słowo „muzułmanin” w swoim pierwotnym znaczeniu odnosi się do kogoś, kto się podporządkował (od imiesłowu czynnego utworzonego od czasownika aslama – podporządkować się).[16]

Teologowie islamscy uważają, że islam to religia, którą objawił Bóg wszystkim wybranym prorokom i wysłannikom, a nie jak powszechnie się uważa, że islam swój początek ma w momencie, kiedy Gabriel objawił się Muhammadowi, mówiąc mu: „Czytajże, to”.

Quran został objawiony Muhammadowi etapami i po fragmencie w ciągu 23 lat. Zawiera on tzw. „muzułmański model monoteizmu”, który głosi, iż Allah jest tym Bogiem, który powołał wszystkich proroków i wysłanników na przestrzeni wszechczasów w celu mediacji w przekazania Jego przesłania ludziom. Quran zawiera wieści na temat 25 proroków i wysłanników, lecz prorok twierdził w niektórych ze swych wypowiedzi, że liczba proroków przekracza trzysta tysięcy. W Quranie znajdziemy informację na temat stworzeniu Adama i Ewy oraz ich wyjścia z raju, na temat potopu i wielkiego wysłannika Noego, Abrahama i jego synów Ismaila i Izaaka, na temat jego wnuka Jakuba i jego dwunastu synów, którzy byli założycielami dwunastu plemion Ludu Jakuba - Izraela, na temat dziejów jego syna Józefa, a także o najważniejszych wysłannikach monoteizmu Mojżeszu i Jezusie.

Quraniczna wersja monoteizmu zalicza Mojżesza, Jezusa i Muhammada do tej samej „szkoły”, która czerpie swoje racje z tego samego źródła i za pośrednictwem tego samego anioła.[17] Stanowisko Boga przez nich wygłoszone było jednakowe, a jedynie ręka człowieka czyniła je różnym. W Quranie czytamy: „Zaiste, My nie powołaliśmy przed tobą żadnego posłańca, któremu nie objawiliśmy, iż: Nie ma boga, jak tylko Ja! Przeto czcijcie mnie”.[18]

Quran opowiada o rozpoczętej bitwie o każdą duszę między monoteistami z jednej strony a szatanem, z drugiej. Miano męczenników w Quranie uzyskali wszyscy polegli walczący u boku jakiegokolwiek z proroków. Nie tylko ci, którzy polegli walcząc u boku Muhammada, ale także ci, którzy polegli u boku Piotra w obronie jedności Boga.

Quran wskazuje bezpośrednio na pięć ksiąg objawionych: ~uÉuf objawiony Abrahamowi, Zabèr (Psalmy) objawiony Dawidowi, Tora objawiona Mojżeszowi, Inghil[19] objawiony Jezusowi oraz Quran - Muhammadowi. Dla przykładu cytuję: „On zesłał tobie Księgę zawierającą prawdę dla potwierdzenia tego, co było już zesłane przedtem.[20] I On zesłał Torę oraz al-Inghil”.[21]

Doktryna islamu, tak jak i chrześcijańska traktuje życie doczesne jak i ostateczne jako kolejne etapy jednego życia każdej istoty. Człowiek dzięki świadomości posłuszeństwa Bogu i posiadający wolną wolę (we wszystkich sprawach dotyczących wyboru pomiędzy dobrem a złem) zostaje postawiony na rozdrożu, gdzie będzie odpowiedzialny za wybór pomiędzy „drogą życia” (prawdziwą religią, miłością do bliźniego, czystością, szczerością i hojnością) a „drogą śmierci” (bałwochwalstwa, rozpusty, hipokryzji, dwulicowości, chciwości i ciemiężeniu ubogich). Kroczy po ziemi, która została metaforycznie przez islam nazwana „miejscem sadzenia w swoim sezonie za życia”, aby po zmartwychwstaniu w Dniu Sądu Ostatecznego, metaforycznie określanym przez islam „sezonem żniw”, zostać wynagrodzonym za aktywne uczestnictwo w misji lub ukaranym za obojętność, w najlepszym przypadku, nie wspominając już o nagannym uczestnictwie. W Quranie zostało to sformułowane następująco: „Na istotę ludzką i na tego, który ją ukształtował. I da jej skłonność do nieprawości i bojaźni bożej. Pomyślność osiągnął ten, kto czynił ją szlachetną, lecz poniósł stratę ten, kto ją zaciemnił”.[22]

Wynagrodzenie w życiu ostatecznym jest szczegółowo opisane w różnych wersetach i hadisach, a według mnie najbardziej oddaje to hadis relacjonowany przez abè Hurayra, iż Bóg powiedział: „ Przygotowałem dla moich prawych sług to, czego oko nie ujrzało, o czym ucho nie usłyszało, ani nikomu nie przyszło na myśl”.[23] Kara dla osób zasługujących na potępienie jest również przedstawiona w wielu wersetach i hadisach, lecz najbardziej oddają to dwa następujące wersety: „Zaprawdę, tych którzy nie uwierzyli w nasze znaki będziemy palić w Ogniu. I za każdym razem, kiedy spali się ich skóra, zamienimy im skóry na inne, aby zakosztowali kary(...)”[24] oraz „(...) lecz zawiedziony zostanie wszelki uporczywy tyran. Za nim jest Gehenna, gdzie będzie on pojony wodą cuchnącą. Będzie ją połykał, lecz tylko z trudem będzie mógł ją połykać. Śmierć będzie do niego przychodzić z każdego miejsca, lecz on nie będzie mógł umrzeć (...)”.[25]

Według komentatorów Bóg przeznaczył każdemu człowiekowi dwa docelowe miejsca dążenia, jedno w raju a drugie w piekle, i każdy człowiek posiada moc wyboru. Aby zasłużyć na miejsce w raju człowiek musi spełnić trzy warunki:

1. Wierzyć w al-©ayb[26]: czyli wierzyć w Allaha, w aniołów, w objawione Księgi, w wysłanników i proroków Boga, w życie ostateczne oraz w przeznaczenie.[27]

Ø Post w miesiącu Ramadan. W czasie postu od świtu do zachodu słońca nie można spożywać posiłków i napojów, należy zachować wstrzemięźliwość seksualną i oddalić się od wszelkich nagannych czynów.

Ø Oddawanie obowiązkowego datku, tzw. zakat na rzecz biednych. Każdy zobowiązany jest do oddania rocznie 2,5% od swoich dochodów i oszczędności.

Ø Odbycie pielgrzymki do Mekki przynajmniej raz w życiu, – kogo na to stać.

3. Bycie prostolinijnym człowiekiem. Można to zrozumieć na podstawie hadisu Proroka relacjonowanego przez abè Hurayra, że pewnego dnia Prorok spytał garstkę zgromadzonych towarzyszy: „ Czy wiecie, kim jest bankrut?”. Jeden z nich oparł, że to człowiek, który nie posiada ani dyrhama,[29] ani majątku. Prorok rzekł: „Bankrutem jest muzułmanin z mojej wspólnoty, który przychodzi do Boga z modlitwami, postem i zapłaconym zakat, lecz przy okazji skrzywdzi jednego, obrzuci wyzwiskami innego, przywłaszczy własność drugiego, przeleje krew innego. Wtedy poszkodowani dostaną z jego dobrych czynów równowartość krzywdy im wyrządzonej. A jeśli zabraknie mu dobrych czynów, zanim poszkodowani nie otrzymają sprawiedliwości, wtedy zostanie obarczony ich grzechami na równowartość ich krzywdy i wtrącony zostanie do piekła”.[30]

Arabskie słowo Szarīa oznacza prawo islamskie. Jednakże w terminologii koranicznej nie oznacza ono dokładnie zbioru norm prawnych. Jego pierwotne znaczenie to „ścieżka, „metoda”, „droga” itp. W okresie przedmuzułmańskim termin ten był rozumiany jako ścieżka wiodąca do wodopoju lub samo miejsce wodopoju. Pierwsze pokolenia muzułmanów stosowało go w znaczeniu „ścieżki do Boga”, na którą składały się trzy elementy: kult religijny, moralność i stosunki międzyludzkie. Z czasem znaczenie słowa ograniczono do norm prawnych wymienionych w Koranie, regulujących zachowania społeczne, aby w końcu objąć jego znaczeniem wszystkie normy muzułmańskiej nauki prawa.[31]

Seyyed Hossein Nasr definiuje „szari’a jako prawo boskie. Człowiek staje się muzułmaninem poprzez jego akceptację. Ten, kto przyjmuje szari‘a za normy obowiązujące jest muzułmaninem nawet, jeśli w swoim życiu nie zdoła podporządkować się wszystkim jego przepisom. ?Szari’a jest zarówno wzorem życia dla jednostki, jaki i prawem jednoczącym wszystkich muzułmanów w jedną społeczność.”[32]

Stanowi ono całość obowiązków religijnych, pełnię nakazów Boga regulujących życie każdego muzułmanina we wszystkich jego aspektach. Prawo to obejmuje zarówno elementy dotyczące kultu religijnego, jak również polityczne i ściśle prawne. Prawo muzułmańskie jest jakby kwintesencją myśli muzułmańskiej, najbardziej typowym przejawem muzułmańskiego sposobu życia. Stanowi ono sedno samego islamu. Badacze podkreślają, że nie można zrozumieć islamu bez zrozumienia jego prawa.[33]

Istnieją zasadnicze różnice pomiędzy Szari’a a prawem kanonicznym[34], pomimo religijnego charakteru obu tych systemów. W systemie prawa muzułmańskiego nie ma siły organizacyjnej. I żadna władza nie jest uprawniona do wprowadzania zmian w jego postanowieniach, gdyż to stanowiłoby herezję i pociągałoby za sobą religijne potępienie i wykluczenie ze wspólnoty wiernych.

Prawo islamu, podobnie jak jego etyka, jest nierozłącznie związane z religią poprzez wspólną sankcję religijną i źródła w Bogu. Na wzór Boga prawu temu przypisuje się cechy wieczności, doskonałości, sprawiedliwości i niezmienności podstawowych zasad. Prawo w oczach teologów uchodzi za praktyczny aspekt doktryny religijnej islamu.[35]

Religia i moralność są w islamie nierozerwalnie związane z przepisami prawa. Islam znacznie bardziej niż inne religie ma charakter porządku prawnego, który reguluje życie i postępowanie muzułmanina według nauk zawartych w Quranie i ٍٍSunnie Proroka”.[36]

Teologia jako odrębny dział w islamie nigdy nie istniała. Wynika to z koncepcji całkowitego i bezwarunkowego podporządkowania wszystkich ludzi woli Boga (Allaha). W związku z powyższym każde działanie i tak odnosi się do Boga. Między prawem muzułmańskim a teologią nigdy nie było wyraźnych granic. Jest typowym prawem religijnym wywodzącym się z boskiego objawienia, a więc stanowi ius divinum – wyraz woli boskiej, nakaz skierowany do wyznawców. Muzułmanie uważają, że normy składające się na szari’a zostały objawione przez Boga prorokowi MuÉammadowi. Z tego powodu Proroka nazywa się niekiedy a-szSzari, czyli prawodawcą, co nie oznacza, że jest on jego twórcą.[37]

Boskie źródła posiadają najwyższy charakter i są one wolne od błędów, a przez to niezmienne, gdyż ich nadprzyrodzony charakter różni się od zmiennej natury ludzkiej.[38]

Islam jest religią całościową, zajmuje się wszystkimi aspektami życia, nie uznaje rozdziału pomiędzy życiem świeckim i duchownym. Prawo to obejmuje system polityczny, wojskowy, karny, ekonomiczny, społeczny, cywilny i duchowny. Imam °asan al-Banna[39] powiedział: ”Islam jest religią całościową, zajmującą się wszelkimi aspektami życia. Islam jest państwem i ojczyzną lub władzą i wspólnotą, a także, systemem moralnym i siłą lub miłosierdziem i sprawiedliwością. Jest kulturą i prawem lub wiedzą i sądownictwem. On jest materią i bogactwem.. On jest walką zbrojną (ghihad) i misję lub wojskiem i ideą. On jest także, prawidłową doktryną i właściwym sposobem obrzędowym.[40]

W teorii muzułmańskiego prawa jedynie Bóg posiada źródło wszelkiej władzy. Dlatego konstytucjonaliści nazywają państwem muzułmańskim jedynie państwo podporządkowane prawu aria .

[1] Lud d i ich prorok Hèd zostali wymienieni w kilku miejscach w Quranie. Ich historia należy do tradycji arabskiej. d należał do 4 pokolenia, po proroku Noe. Zamieszkiwali rozległą część południowej Arabii, od Omanu, od Zatoki Perskiej do Hadramaut, i Jemen na południowym krańcu m. Czerwonego. Za to, że uciskali swój naród nawiedził ich 3-letni głód, a mimo wszystko nie opamiętali się. Zostali ukarani strasznym wiatrem, który zniszczył częściowo ich ród, oraz ich ziemie. Oni są przodkami ludu Tamèd, który był spadkobiercą pozostałości ich cywilizacji. (Abdulllah Yusuf Ali, The Holy Qur’an, Durban, 1946 s. 358)

[2] Lud Tamèd był spadkobiercą kultury i cywilizacji ludu d. Byli z nim spokrewnieni i wywodzili się z młodszej gałęzi tej samej rasy. Ich historia należy do tradycji arabskiej. Zamieszkiwali północno-zachodnią część Arabii, pomiędzy współczesną Medyną i Syrią. Gdy w 9 roku Highrah Prorok Muhammad prowadził swe wojsko do miasta Tabuk, ok. 400 mil na północ od Medyny przeciwko wojsku rzymskiemu, przeszli przez archeologiczne pozostałości po ludzie Tamèd (na podstawie wykopalisk archeologicznych są to ruiny kamiennego miasta Petra). Ich kultura materialna miała bardzo dużo wspólnych cech z kulturą egipską i grecko-rzymską. Dzięki postępowi cywilizacyjnemu, jakiego doświadczyli, stali się bezbożnymi i arogantami, i zostali zniszczeni przez potężny krzyk. Ich prorokiem był ~?leÉ. Kryzys ich historii ma związek z opowieścią o wielbłądzicy, która została wysłana ludowi Tamèd jako znak od Boga. Qur’a?n wspomniał o tym następująco:

1. Ona była znakiem lub symbolem, którego użył prorok ~aleÉ jako ostrzeżenie przed uciskaniem biednych.

2. Występował tam niedostatek wody, a arogancka i uprzywilejowana klasa próbowała zabronić biednym czerpanie jej ze strumienia, lecz prorok ~aleÉ interweniował z korzyścią dla nich.

3. Podobnie jak woda, pastwiska były także uważane za dar natury, a zuchwalcy próbowali uprawiać nad nimi monopol.

4. Wielbłądzica była wysłana przez Boga jako doświadczenie, żeby zobaczyć, czy aroganci, choć raz powrócą do rozsądku.

Jednak oni zamiast uszanować rozsądne prawa ludzi, skrzywdzili biednych i zabili wielbłądzicę, prawdopodobnie potajemnie. Miarka się przebrała i lud Tamèd został zniszczony przez potężny krzyk. Abdulllah Yusuf Ali, The Holy Qur’an, Durban, 1946 s. 360-361.

[3] Al.-´aÂban, Fiqh as-sirah an-nabawiyyah, Bejrut 1987 s.45.

[4] tamże, s. 46

[5] tamże, s. 50

[6] Brytyjskie i zagraniczne towarzystwo Biblijne, Biblia, Warszawa 1986, Pierwsza księga Mojżeszowa, 21: 21.

[7] Patrz: Bielawski, Koran, sura XIV, w. 37, s. 308-309 oraz s. 883.

[8] Jeden z towarzyszy Wysłannika.

[9] Imam Muslim, ~aÉiÉ Muslim, Księga pochodzenie proroka, hadis nr 4221.

[10] Muhammad w języku arabskim oznacza wychwalany.

[11] Edward Szymański, Zarys Dziejów Religii, Warszawa 1986, s. 757.

[12] S. Al.-Mubarakfèr?, Ar-raÉiq al.-ma®tèm, Bejrut, 1997, s. 65.

[13] Imam AÉmad relacjonował, za Aisziah, która powiedziała: "Pierwszym przejawem wysłannictwa były sny, które miał Prorok, i które zawsze sprawdzały się szczegółowo. Potem umiłował oddalenie się od ludzi, dlatego często spędzał długie noce w grocie Éira rozmyślając i poszukując swojego Boga. Następnie wracał do swej żony Îadighah i zaopatrywał się do kolejnych pobytów w grocie. Pewnego razu zjawił mu się anioł Gabriel mówiąc: "czytajże to" (Iqra). Prorok odpowiedział "Nie umiem czytać". Przekazał Prorok: "Wtedy wziął przycisnął mnie tak, że aż źle się poczułem, po czym uwolnił mnie z uścisku, i powtórzył jeszcze raz: „czytajże to”. Odpowiedziałem ponownie: Nie umiem czytać. Wtedy wziął mnie po raz drugi i przycisnął tak, że aż źle się poczułem, po czym uwolnił mnie z uścisku, i powtórzył ponownie: „czytaj, że to”. Odpowiedziałem znowu: Nie umiem czytać. Wtedy powtórzył poprzednią czynność i powiedział: „Czytaj, w imię twego Pana, który stworzył - aż - Nauczył człowieka tego, czego on nie wiedział". Prorok wrócił do Îadighah, drżąc i wołając: zammilèni, zammilèni (otulcie mnie, otulcie mnie). Wtedy otulili go i przykryli, aż strach go opuścił. Wówczas zapytał swą żonę: Co mi się stało?, i opowiedział o całym zajściu, po czym powiedział: Zaiste, bałem się o siebie. Wtedy odrzekła mu: Ależ nie, bądź dobrej myśli, bo Allah cię nigdy nie opuści. Jesteś dobry dla swoich krewnych, prawdomówny, pomagasz ludziom w ich niedoli, i jesteś gościnny. Następnie udała się z nim do swojego kuzyna, Waraqah bin Nawfal, staruszka, który był chrześcijaninem i zanim na starość utracił wzrok, przepisywał w języku arabskim duże fragmenty z księgi Inghil (objawionej Jezusowi). Îadighah rzekła do niego: O kuzynie, posłuchaj, co widział Muhammad. I opowiedział mu wtedy Muhammad o tym, co mu się przydarzyło. Waraqah odrzekł, że to ten sam (anioł), który objawił się Mojżeszowi. I odparł: O, chciałbym być silnym, kiedy twój lud wypędzi cię. Prorok zapytał: A czy oni mnie wypędzą? Odpowiedział: Tak, żaden mąż nie przyniósł takich wieści, które ty masz, a ludzie nie obrócili się przeciwko niemu. Zaiste, jeśli zastanie mnie ten dzień, żywym, to będę cię wspierać godziwie". (Jest to fragment hadisu, w relacji Al-Bu®ari i Muslim, z ~aÉiÉ). (Ibn Ka@ir, Tafsir al-Quran al-a²im, Bejrut 1996, t. IV, s.480-481). Zwracam uwagę, że taką przepowiednię można przeczytać w Starym Testamencie. (Biblia, Księga Izajasza 29, w. 12, Brytyjskie i Zagraniczne towarzystwo Biblijne, W-wa 1986).

[14] Quran, sura XCVI, w. 1-3, w tłumaczeniu własnym.

[15] Patrz przepis 13.

[16] Malise Ruthven, Islam, Warszawa, 1998, s. 15. Patrz także: Władysław Kopaliński, Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych, Warszawa, 1985, s. 196.

[17] Ta wersja jest podobna do wyznawanej przez chrześcijanie z końca I wieku n.e. Patrz Nauka dwunastu apostołów, Poznań 1929 oraz A. Robertson, Pochodzenie Chrześcijaństwa, Książka i wiedza 1961, wydanie drugie, s.197-200.

[18] Quran, sura XXI, w. 25. Tłumaczenie własne , patrz także, Bielawski, Kuran, Warszawa 1986, s.387-388.

[19] Księga objawiona Jezusowi.

[20] Chodzi o to, że Quran zawiera prawdy o dogmatach będących spornymi między wyznawcami Tory a wyznawcami al-Inghill , potwierdzające nie zmienione prawdy objawione wcześniej, np. zapowiedź powołania na proroka MuÉammada i objawienie mu Księgi zawierającej prawa. Aï-àabari, Tafsir aï-àabari ghami al-bayan an tawil aay al-Quran, Kair 1374 H, t. VI, s. 160.

[21] Quran, sura III, w. 3. Tłumaczenie własne, patrz także, Bielawski, Kuran, Warszawa 1986, s.60.

[22] Quran, sura XCI, w. 7-10.

[23] Imam al-Bu®ari, ~aÉiÉ al-Bu®ari, księga Bid al-®alq, hadis nr 3005.

[24] Bielawski, Koran, Warszawa 1986, sura IV, w. 56, s. 103.

[25] Tamże, sura XIV, w. 15-17, s. 305.

[26] Ibn Abbas powiedział, że al-©ayb oznacza wszystkie sprawy wchodzące w zakres wiary, które są niewidzialne, tj. wiara w aniołów, zmartwychwstanie, raj, piekło. Al-°asan twierdzi, że w tym wersecie chodzi o Dzień Sądu Ostatecznego. Ibn µarir zaś, że o objawienie. (Abd Allah az-Zayd, Mu®ta^ar tafsir al-Ba©awi, Riyad 1413 H, s. 17). As-Sadi powiedział, że wiara w al-©ayb czyni różnicę między wiernym a niewiernym, gdyż to jest wiara bezwzględna w Allaha i Jego Posłańców. Dlatego wierny wierzy w każdą rzecz, o której opowiadał Prorok, bez względu na to, czy go widział czy też nie, zrozumiał przesłanie czy go nie zrozumiał. W zakres wiary w al-©ayb wchodzi także wiara we wszystko, co objawił Allah i zawarte w nim wieści o rzeczach nie znanych nam czy to z przeszłości czy z przyszłości, czy z okoliczności Dnia Sądnego, a także wieści opisujące cechy Allaha. Wierni wierzą w te cechy i atrybuty wiarą bezwzględną nawet, gdyby nie byli w stanie wyobrazić ich sobie i pojąć. (Abd ar-RaÉman bin Na^ir as-Sadi, Tafsir al-Karim ar-RaÉman fi tafsir kalam al-Mannan, Bejrut 1999, s. 23-24).

[27] Dr MuÉammad Yasin, Al-çaman. Kair 1991, s. 7 -132.

[28] Patrz: Fajsal Mawlawi, Prosty wykład głównych praktyk religijnych islamu, Polska 2003.

[29] Nazwa pieniądza.

[30] Imam Muslim, ~aÉiÉ Muslim, Rozdział: TaÉrim a²-²ulm, hadis nr 4678.

[31] Por. M. Sa‘id al-‘Ashmawi, Shari‘a in the discussion on secularism and democracy, [w:] C. Toll, J. Skovgaard-Petersen (red.), Law and the Islamic World: Past and Present, Copenhagen 1995, s. 133 i n.; Koran, przeł. J. Bielawski, Warszawa 1986, s.923

[32] S.H. Nasr, Idee i wartości islamu, przeł. J. Danecki, Warszawa 1988, s. 92

[33] J. Schacht, An Introduction to Islamic Law, Oxford 1982, s. 3.

[34] W jego najszerszym znaczeniu, tj. norm regulujących życie wewnętrzne Kościoła chrześcijańskiego jako wspólnoty wiernych; por. R. Tokarczyk, Współczesne kultury prawne, Zakamycze 2001, s. 187 oraz R. David, J. E. C. Brierley, Muslim Law, [w:] Major legal systems in the world today, London 1978, s. 429

[35] Tokarczyk, dz. cyt., s. 235.

[36] Praca zbiorowa, Zarys dziejów religii, Warszawa 1986, s. 770.

[37] J. Danecki, Arabowie, Warszawa 2001, s. 263.

[38] Por. M. Zahraa, Characteristic Features of Islamic Law: Perceptions and Misconceptions, [w:] Arab Law Quarterly 2000, s.169-170

[39] Załorzyciel tzw. Gromadę al-I®wan al-Muslimèn.

[40] µumua Amin Abd Al-Aziz, Fahm al-Islam fi ²ill al-u^èl al-iszrn, Aleksandri 1993/1414 h, s. 25.