Energia życia społeczeństwa i cywilizacji zależy głównie od wyznawanej filozofii życia , ale i od praktykowanej. Każdy człowiek jest w pewnym stopniu egoistą i przeważnie
najpierw myśli o sobie , a dopiero później o swoich bliskich krewnych. W każdej epoce były takie grupy w społeczeństwie, które zajmowały uprzywilejowaną pozycję. Kiedy spojrzymy na historię minionych cywilizacji i różnych epok- zauważmy, że choć jedna grupa przodowała w danej epoce nie znaczyło to, że pozostałe grupy żyły jak
barbarzyńcy. Porównując cywilizację do drabiny można stwierdzić, że wyższość jednej grupy nad drugą jest względna. Kiedy pojawili się Fenicjanie wraz ze swoją wspaniałą cywilizacją, inne społeczeństwa w tym samym okresie były prawie tak samo
ucywilizowane, chociaż brakowało im okazji i możliwość do bardziej efektywnego
działania. Podczas arabsko- islamskiej epoki Grecy, Rzymianie, Chińczycy, Hindusi a także inni zasługiwali na miano cywilizowanych ludzi, chociaż nie osiągnęli szczytów.
Nasuwa się natomiast pytanie dlaczego rozwój niektórych krajów jest gwałtowny,
innych zaś powolny. Jak to się dzieje, że kiedy Grecy mieli wspaniale rozwiniętą
cywilizację Europa zachodnia była zacofana. Dlaczego podczas gdy w Rosji zwyciężyło barbarzyństwo, Arabowie dosięgli szczytów wspaniałości. Ten sam problem dotyczy
wielu krajów w różnych epokach. To czy dany kraj jest cywilizowany czy nie zależy od okoliczności i możliwości, a także od obecności szlachetnych osób w jednej grupie i ich nieobecności w innej. Prawdopodobnie składają się na to również warunki, bardziej
zawiłe i uzależnione od różnych przyczyn, które powodują, że jeden kraj rozkwita, zaś inny upada. Ciągle jeszcze pozostaje inne pytanie. Dlaczego po krótkotrwałym okresie wspaniałości kraje najbardziej rozwinięte odchodzą w zapomnienie. Spróbujemy
odpowiedzieć na te pytania odnosząc je do współczesnego Islamu, a także rozważyć szansę jego przetrwania.

Wierząc temu co mówi Ibn Khaldun przyczyną tego, że jakiś kraj jest najpierw potęga a następnie upada jest czynnik biologiczny. Pod koniec każdej generacji żywotność
społeczeństwa wygasa między innymi po to, by odmłodzić gatunek ludzki. Nawet jeśli ta teoria jest uważana za przesadną może mieć wpływ na niektóre grupy etniczne oraz na religie, które nie zezwalają na nawrócenie. Na szczęście Islamowi nie zagraża upadek, ponieważ wyznawcy islamu wywodzą się ze wszystkich ras a Islam cieszy się mniejszym lub większym zainteresowaniem na całym świecie. Ponadto wiara ta jest jednogłośnie uważana za długotrwałą ponieważ na pierwszy plan wysuwa się człowiek bez względu na kolor skóry. Ta cecha pozwala każdemu zostać zarówno przywódcą jak i posłańcem, gdyż nie bierze pod uwagę rasy.
Życie i śmierć jakiejś cywilizacji zależy w dużej mierze od jakości nauczania. Jeżeli
nauka nakłania wiernych do wyrzeczenia się świata to sprawy duchowe ulegną
poprawie, wówczas jednak zaniedbywane ciało człowieka nie będzie miało szansy na przetrwanie i wygaśnie. Z drugiej strony, jeżeli cywilizacja kładzie nacisk na materialną stronę życia, człowiek udoskonali te aspekty na niekorzyść innych. Taka właśnie
cywilizacja może się stać rodzajem bumerangu powodującym własną śmierć. Powodem tego jest fakt, że materializm wywołuje egoizm i brak respektu do spraw innych ludzi, jednocześnie robiąc sobie wrogów czekających na moż1iwość odwetu. Skutkiem staje się wzajemne zabijanie. Znana jest opowieść o dwóch takich, którzy znaleźli skarb.
Jeden z nich poszedł kupić żywność, inny poszedł po drewno do ugotowania posiłku. Każdy z nich myślał skrycie o pozbyciu się tego drugiego. Tak więc ten, który poszedł po zakupy zatruł kupione produkty, a ten drugi zaczaił się i zabił swego kolegę. Kiedy zjadł żywność sam się otruł dzieląc w ten sposób los swojego kolegi.
Śmierć cywilizacji może też nastąpić wtedy, kiedy nauczanie nie zawiera możliwości
rozwoju i przystosowana do okoliczności. Gdy jakaś nauka jest przydatna w jednej
epoce lub środowisku nie znaczy to, że jest odpowiednia dla wszystkich ludzi w każdej epoce. Taka nauka może być zgubna dla tych, którzy nadejdą później. Posłużmy się przykładem. W czasach, kiedy nie było elektryczności zapalenie świec w miejscach
religijnych było znakiem pobożności. Ten akt był traktowany jako akt skruchy i
wymazania grzechów wyrządzonych Bogu i ludziom. Nasuwa się pytanie, czy zapalone świece w miejscu, które jest jasno oświetlone lampami może być czymś więcej niż
marnotrawstwem ? Spójrzmy na Islam w świetle tych okoliczności.

Motto Islamu zawiera się w słowach z Koranu "pomyślność na tym świecie daje szansę pomyślności na drugim"(2:101). Islam nie będzie odpowiadał ekstremistom zarówno
ultra- duchownym (tym, którzy chcą się zrzec ziemskich dóbr na rzecz umartwiania się) jak i ulta- materialistom (tym, którzy nie wierzą, że inni też maja swoje prawa).
Jednakże Islam może być praktykowany przez tych ludzi, którzy podążają jedną drogą w poszukiwaniu równowagi nie tylko duchowej ale i fizycznej. Islam opiera się na tych dwóch aspektach a także na ich nierozerwalności, ponieważ dusza nie powinna być
poświęcona na rzecz ciała i odwrotnie. Duchowe obowiązki i praktyki mogą być źródłem duchowej satysfakcji.
Każdy się zgodzi, że celem duchowych praktyk jest zbliżenie do Niezbędnej Egzystencji oraz naszego Stwórcy i Pana. Właśnie dlatego człowiek stara się "malować siebie
barwami Allaha", (Koran,2: 138), by widzieć Jego oczami, mówić Jego językiem i
odgadywać Jego życzenia. Celem życiowych praktyk jest żyć zgodnie z wolą Allaha oraz próbować naśladować Go na tyle ile skromne ludzkie możliwości pozwolą. Wierzący
musi pościć w czasie ustalonym przez Koran zgodnie z wolą Allaha. Samo
posłuszeństwo wobec Pana jest swego rodzaju religijną pobożnością a ponadto
osłabieniem ciała, które przez to umacnia duszę i pomniejsza w ten sposób wartość dóbr materialnych. Podczas postu każdy odczuwa duchową poprawę myśląc o Bogu i o tym co Allah dla nas robi. Ponadto post pozwala także na wyrabianie zdolności
odpornościowej na głód lub niedostatek. Kiedy sytuacja będzie tego wymagała człowiek, który pościł jest w stanie przetrzymać brak pożywienia i picia bez szkody dla zdrowia. Jeżeli ktoś pości by uzyskać pochwałę Allaha, korzyści materialne nie giną. Można
zaobserwować, że inne duchowe praktyki Islamu mają ten sam podwójny skutek:
duchowy oraz tymczasowy, materialny. Pielgrzymki do Domu Allaha, datki
charytatywne oraz inne zachowania mają na celu czczenie Allaha. Jeżeli ktoś czyni
dobro w imię Allaha, ma to podwójną wartość: duchową i materialną. Natomiast, jeżeli ktoś czyni coś czekając na korzyści materialne może je osiągnąć ale duchowe
zadowolenie straci wartość.
Spójrzmy na znane powiedzenie Proroka Muhammada: "Czyny są wyłącznie skutkiem motywów oraz intencji"(relacjonował: Buchari i Muslim).
Mówiąc o tymczasowych działaniach materialnych mamy na myśli płacenie Zakatu
(jest to 2.5% z rocznego dochodu trzeba rozdawać potrzebującym). Nie powinno to być
zaskoczeniem, że Islam uważa to za jeden z pięciu podstawowych elementów wiary,
ponieważ jego rola jest znacząca. Płacenie Zakatu jest obowiązkiem wobec Allaha. Jeżeli osoba, która płaci Zakat wie, że robi to dla Allaha i z Jego nakazu, wtedy obowiązek ten będzie wypełniany staranniej i skrupulatniej. Celem Islamu jest umacnianie duchowej strony człowieka po to, aby zadowolić Allaha a nie po to, by szukać korzyści
materialnych. Prorok powiedział, że ostentacja jest formą wymigiwania się. Jak
wyjaśnia Al-Ghazali: "Jeżeli ktoś czci Allaha lub pości by pokazać innym jest to
wymigiwaniem się, osoba ta czci siebie a nie Allaha. I odwrotnie, jeżeli mąż
wypełnia swoje małżeńskie obowiązki nie dla swojej przyjemności ale wypełniając wolę Allaha, jest to akt pobożności powodującej radość i Boża nagrodę"
(rel. Ibn Hanbal).

Zawarta jest w słowach z Koranu: " Wierz i czyń dobro". Ale wiara sama w sobie bez zastosowania w praktyce nie jest użyteczna. Islam podkreśla obydwa te czynniki: wiarę i dobro. Dobre czyny bez wiary w Bogu przynoszą korzyści dla społeczeństwa jednak z punktu widzenia duchowego nie przynosi to efektów w naszym drugim życiu, ponieważ nie są wykonane w imię Allaha i dla Allaha.
Myślenie tylko o sobie a nie o innych jest nieludzkie i wstrętne. Ale myślenie o innych po zaspokojeniu swoich potrzeb jest normalne i dozwolone. Islam nawołuje do myślenia o innych i im pomoc. Prorok mówi:

• Najlepszym człowiekiem jest ten, który czyni dobro innym.
  
• "Allah chciałby widzieć ślady Jego szczodrości na ludziach stworzonych przez Niego", (reI. Tirmidi).
  
• Pewnego dnia do Proroka przyszedł zamożny człowiek w biednym stroju Prorok zapytał go dlaczego nosi szaty nędzarza. Zapytany człowiek odpowiedział chciałby wyglądać gorzej nie przez wzgląd na ubóstwo a na pobożność. Prorok nie pochwalił tego, a nawet rzekł: "Jeżeli Allah dał ci możliwość lub zdolność to muszą one być widoczne", (rel. Abu Daud).
  

Człowiek zawsze szukał swojego Stwórcy po to, by być Mu posłusznym. Najpierw przywódcy religijni każdej epoki ustanawiali prawa, które zawierały akt posłuszeństwa. Ludzie prymitywni czcili siłę oraz Boże dary aby zadowolić Allaha. Inni wierzyli w dwóch różnych Bogów: jeden to Allah dobra a drugi to Allah zła. Jeszcze inni otaczają Allaha tajemniczością, która tworzy Allaha. Ci inni odczuwali potrzebę symboli i gestów, chociaż nie pozwalały one oddzielić teologicznych teorii od bałwochwalstwa oraz wyrzeczeń. Islam wierzy w absolutną jedność Allaha oraz zaleca czczenie i modlitwy nie zawierające wyobrażeń i symboli. W Islamie Allah jest nie tylko nieosiągalny ale także wieczny, wszechobecny oraz wszechmocny. Stosunki między człowiekiem i jego Stwórcą są bezpośrednie i prywatne bez żadnych pośredników. Nawet Prorokowie są tylko przewodnikami lub posłańcami i dlatego każdy człowiek osobiście odpowiada przed Bogiem.
Można zauważyć, że Islam poszukuje rozwoju osobowości oraz indywidualności ludzi. Islam uważa, że każdy człowiek posiada słabości a także spontanicznie czyni dobro lub zło. Jednocześnie Islam zaprzecza, jakoby człowiek był zły sam w sobie. Nawet, jeżeli Adam zgrzeszył to On osobiście odpowiada za swoje grzechy a jego grzech nie może być powodem do obwiniania innych. Człowiek jako słaba istota popełnia złe czyny nie tylko wobec Allaha ale także wobec innych ludzi. Chociaż każdy zły uczynek powinien być ukarany zgodnie z przewinieniem, to Islam uznaje możliwość skruchy, żalu lub poprawy. Złe uczynki wobec innych ludzi powinny być naprawione w formie odszkodowania, odkupienia uszkodzonego przedmiotu lub w jakiś inny sposób. Islam zezwala także na formy wdzięczności nawet, jeśli zły uczynek nie został popełniony. Złe uczynki wobec Allaha są karane, odpowiednio do popełnionego czynu lub miłosiernie Odpuszczane. Jednakże Islam nie zgadza się z tym, że Allah musi karać niewinnych po to, aby udzielić przebaczenia dla innych skruszonych grzeszników.

Pomimo tego, że Islam propaguje rozwój indywidualistów to zwraca także uwagę na społeczeństwo jako całość (o ile dopuszczalne są przypadki, kiedy obowiązkowe
modlitwy mogą być odprawiane samodzielnie o tyle modlitwa tygodniowa Dżum'a i
modlitwa w czasie świąt muszą być odprawiane zbiorowo).
Jeżeli chodzi o czczenie Allaha, pielgrzymkę, post i Zakat to zawierają one w samym
sobie elementy zbiorowości. Podczas pielgrzymki wierni nadchodzą ze wszystkich stron kuli ziemskiej po to, by spotkać się w jednym miejscu. To samo jest z postem, który jest zawsze w tym samym miesiącu oraz Zakat, który jest potrzebny społeczeństwu.
Wszystkie te praktyki mają ukazać jeden wspólny cel: , że siła tkwi nie w jednej
osobie lecz w grupie. Allah stworzył urozmaicony świat, ludzie posiadają różne
uzdolnienia. Dwoje dzieci tych samych rodziców oraz dwoje z tej samej klasy nie mają tych samych uzdolnień. Nie wszystkie ziemie są tak samo urodzajne, nie wszystkie
klimaty są gorące itd. Dwa drzewa tego samego gatunku nie dają takich samych
owoców. Każdy człowiek posiada cechy charakterystyczne tylko dla niego. Na podstawie tych naturalnych zjawisk Islam z jednej strony uznaje równość wszystkich, z drugiej zaś wyższość jednych indywidualnych nad innym.
Wszyscy ludzie są stworzeni przez Tego Samego Pana i powinni okazywać Mu swoją wdzięczność. Pobożność natomiast jest potwierdzeniem tego jak indywidualność,
jednostka może być wielka i wspaniała powodując jednocześnie, że zachowanie
człowieka nie jest zachowaniem zwierzęcia.

W przypadku narodowości Islam odrzuca urodzenie lub krew jako podstawę
solidarności. Przywiązanie do rodziców lub ziemi jest zupełnie naturalnie, chociaż
powinno zawierać tolerancję dla innych grup.
Rozłożenie różnych dóbr w różnych częściach świata powoduje, że nie mogą one istnieć oddzielnie lecz muszą ze sobą współpracować. Reguła "żyj i pozwól żyć innym"
powinna być mottem, ponieważ jeśli nie jest przestrzegana to powoduje zniszczenie
narodowości. Język, rasa, kolor skóry lub pochodzenie nie mogą stanowić bariery w kontaktach między ludźmi.

Koran nie przesadza w stwierdzeniu, że dobra materialne stanowią duże znaczenie dla egzystencji człowieczeństwa. Jeżeli każdy miałby tylko myśleć o sobie to społeczeństwo byłoby w niebezpieczeństwie, m.in. dlatego, że zawsze jest tylko kilka osób Allahatych a dużo biednych. W walce o byt większość głodujących spowoduje, po pewnym czasie, wyniszczenie mniejszości Allahatych.
Człowiek przetrzyma okresy niedostatku ale nie choroby! Znana jest islamska
koncepcja ciągłego podziału i obiegu narodowych dóbr i dlatego biedni są zwolnieni od płacenia zakatu a Allahaci płacą pomagając biednym. Są takie prawa, które wymagają podziału odziedziczonego majątku po to, by dobra nie były w posiadaniu tylko paru osób. Jest zakaz zarobku na pożyczkach (zakaz lichwy) oraz sporządzanie takiego
zapisu w testamencie, gdzie bliscy krewni byliby poszkodowani.
Islam zaleca aby wydatki z dochodów państwa uwzględniały sprawiedliwy i korzystny podział finansów dla wszystkich ludzi, w szczególności tych biednych. Ta zasada
zezwala na różnorodność postępowania ale zgodnego z czasem i okolicznościami.

Problem wolnego wyboru nie może być rozwiązany jedynie poprzez logikę, bo jeżeli
człowiek jest całkowicie wolny, to Allah jest zaniedbany. Prorok Muhammad radzi
wiernym aby nie dyskutować na ten temat, ponieważ; "zawiodło to ludzie w
niewłaściwym kierunku". Muzułmanie kochają swojego Stwórcę, gdyż jest nie tylko
mądry i wszechmocny ale i bardzo łaskawy. Islam oddziela niebiańskie sprawy, które są charakterystyczne dla Allaha od Ludzkich spraw. Islam zwraca także szczególną uwagę na postępowanie swoich wiernych, uważając, że człowiek nie powinien poddawać się. Nawet jeśli coś się nie udaje, trzeba próbować tak długo, aż cel zostanie osiągnięty lub przerwać działanie wtedy, kiedy okaże się, że cel jest nie do osiągnięcia. Islamska
koncepcja przepowiadania może pocieszyć człowieka, działanie jest wolą Allaha i sukces lub porażka nie mają znaczenia, ponieważ Allah ocenia wysiłek oraz intencje włożone w dane przedsięwzięcie a nie wynik końcowy.
Według Koranu (53:36-42) prawda przekazywana przez Allaha i Jego Posłańców jest
następująca:
Czy nie został on powiadomiony o tym, co znajduje się na kartach Mojżesza i Abrahama, który był bardzo wierny? Że żadna dusza obładowana ciężarem nie poniesie ciężaru innej duszy; i że człowiek będzie miał tylko to, o co się pilnie  starał; i że jego wysiłek będzie widziany, potem będzie on wynagrodzony w pełni;  i że do twego Pana wszystko zmierza

Ludzie są wynagradzani za to, że zgodzili się na karę za czyny przepowiedziane       wcześniej przez Allaha. Koran stwierdza (33 :72):
Zaofiarowaliśmy depozyt niebiosom, ziemi i górom lecz one odmówiły noszenia go i przestraszyły się; poniósł go człowiek - on przecież jest niesprawiedliwy i nieświadomy
Allah powiedział, że przepowiada nasze czyny i chce nas nagradzać lub karać w
zależności od tego, czy nasz czyn jest dobry czy zły. Przewidywanie odgrywa ważną rolę w Islamie, ponieważ to Allah jest źródłem praw i to on ukazuje człowiekowi, które czyny są złe a które dobre. Boskie prawa, przekazane przez Jego Posłańców, powinny być
widoczne w naszym zachowaniu. Wśród Posłańców ostatnim jest Muhammad i Jego nauki zachowały się do dziś. Nie mamy oryginałów pism starożytnych posłańców z
powodu wojen. Nie dotyczy to Koranu, który jest oryginałem a ponadto zawiera ostatnie Boskie przesłanie.

Obowiązkiem muzułmanina jest nie tylko przestrzeganie boskich praw (zachowania,
indywidualność, życie w grupie, sprawy duchowe oraz doczesne) ale także postępowanie zgodne ze zdolnościami i możliwościami opartymi na islamskiej ideologii. Islam jest
wiarą nie tylko materialną, ale i duchową a człowiek żyje na świecie przygotowując się do drugiego życia, z Bogiem.